Ryż czy mięso? RICE or MEAT? Czyli słów kilka o postępowaniu po nagłym urazie

Skręcona kostka, naciągnięty mięsień czy stłuczone kolano to najczęstsze urazy z którymi zmaga się wiele osób. Spotykane są one nie tylko w sporcie, ale i w życiu codziennym. Nasuwa się więc pytanie co zrobić z tak nagłym urazem, jak postępować w pierwszych dniach po kontuzji?

Jest kilka zasad postępowania bezpośrednio po urazie, które mają na celu zmniejszenie powikłań i skutków urazu. Najbardziej popularnym protokołem takiego postępowania jest protokół RICE.
RICE- protokół opracowany został przez Gabe’a Mirkina w 1978 roku. Protokół ten jest najbardziej znanym i rozpowszechnionym protokołem postępowania po urazach w środowisku sportowym i nie tylko. Ale czy postępowanie takie jest najskuteczniejsze i najlepsze? Co właściwie oznacza?

 

R- Rest (odpoczynek)- odpoczynek, czyli zaprzestanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej, całkowite odciążenie uszkodzonych tkanek, bądź ich całkowite nieruchomienie.
I –Ice (lód, schładzanie)- bezpośrednio po urazie i w pierwszych dobach zaleca się przykładanie okładów z lodu bądź żeli chłodzących w celu zmniejszenia obrzęku oraz dolegliwości bólowych.
C- Compression (ucisk)- bezpośrednio po urazie, zaleca się uciśnięcie np. bandażem elastycznym miejsce urazu co ma powodować zmniejszenie opuchlizny.
E- Elevation (uniesienie)- czyli ułożenie uszkodzonego obszaru powyżej poziomu serca, ułożenie takie ma pomóc przy szybszym likwidowaniu obrzęku.

W ostatnich latach pojawiły się pewne kontrowersje związane z tym protokołem. W 2014 roku sam twórca RICE, opublikował oświadczenie, że jednak się pomylił i protokół ten nie jest do końca dobrym rozwiązaniem. Najwięcej wątpliwości wzbudzają dwa fundamentalne pozycje RICE- unieruchomienie i lód. I co teraz?

MEAT- protokół ten zakłada, że wczesne uruchomienie prowadzi do szybszego powrotu do zdrowia.

M- Movement (ruch)– kontrolowany i wczesny ruch w obszarze uszkodzenia, pozwala na stymulację krążenia krwi, co prowadzi do szybszego gojenia się tkanek ze względu na lepsze zaopatrzenie ich w tlen i substancje odżywcze.
E- Exercise (ćwiczenia)– proste i indywidualnie dobrane ćwiczenia, które nie prowokują objawów bólowych, zalecane są w celu przyśpieszenia redukcji obrzęku, ponieważ uruchomienie tzw. pompy mięśniowej, pomaga w łatwy i bezbolesny sposób naczyniom limfatycznym odpływ chłonki.
A- Analgesics (środki przeciwbólowe) – po konsultacji ze specjalistą w ostrych dolegliwościach bólowych zaleca się stosowanie środków przeciwbólowych, które nie ingerują w proces zapalny (np. paracetamol).
T-Treatment (leczenie) leczenie opierające się głównie na rehabilitacji. Ważne jest znalezienie odpowiedniego fizjoterapeuty, który zaproponuje odpowiednie leczenie oparte na dowodach naukowych, dzięki któremu czas powrotu do zdrowia będzie zdecydowanie krótszy.

Ale dlaczego nie lód?
Najpierw proponuję zastanowić się czym jest stan zapalny.

Otóż, wszystkie podręczniki fizjologii mówią, że stan zapalny jest naturalną reakcją organizmu na uszkodzenie tkanki. Okazuje się, w miejscu objętym stanem zapalnym, komórki szybciej się produkują oraz szybciej się przebudowują. Uszkodzony obszar staje się wtedy bardzo szybko zaczerwieniony i gorący, co wynika ze zwiększonego przepływu krwi. Pojawia się obrzęk, czyli dochodzi do wycieku komórek z naczyń do tkanki, co objawia się bólem.
Czy obrzęk jest potrzebny organizmowi? Tak, ponieważ obrzęk odgradza stan zapalny od świata zewnętrznego, jednocześnie ograniczając ruchomość danego stawu, chroniąc go przed większym uszkodzeniem tkanek. Stan zapalny jest procesem złożonym, który fizjologicznie powinien trwać od około 2 do maksymalnie 10 dni. Każdy przedłużający się stan zapalny z zaczerwienieniem i rosnącym obrzękiem jest patologiczny, który należy skonsultować ze specjalistą.

Stosowanie okładów z lodu bezpośrednio na miejsce urazu działa przeciwbólowo, nie ulega to wątpliwości, ale okazuje się, że częste stosowanie lodu spowalnia proces zapalny, który potrzebny jest do prawidłowego gojenia się tkanki. Okazuje się, że może nawet zahamować na jakiś czas ukrwienie w uszkodzonym miejscu, co spowoduje wydłużenie się procesów gojenia się tkanek. Mało tego, długotrwałe stosowanie lodu, może spowodować zwiększenie przepuszczalności naczyń limfatycznych. Naczynia, których zadaniem jest odprowadzanie obrzęku mogą nagle przepuszczać go z powrotem do tkanek, powodując nawet jego zwiększenie. Jeśli już chcemy stosować lód, zróbmy to maksymalnie do 6 godzin po urazie jeszcze w tzw. fazie ostrej, gdzie przykładany lód zadziała przeciwbólowo nie ingerując zbytnio w proces zapalny, później nie ma to najmniejszego sensu.

Drugą szeroko omawianą kwestią jest unieruchomienie. W 2004 roku Nash i wsp. (Nash C. Resting injured limbs delays recovery: a systematic review. The Journal of Family Practice. 2004;53(9)) dokonali przeglądu 49 badań dotyczących postępowania po urazie i jednoznacznie stwierdzili, że wczesna mobilizacja zmniejsza ryzyko wystąpienia atrofii mięśni, zrostów i sztywności stawów. Udowodniono również, że ruch wprowadzony bezpośrednio po urazie zmniejsza ból i obrzęk, oraz skutkuje wcześniejszym powrotem do aktywności sprzed urazu.

Jakakolwiek kontuzja, skręcenie stawu, naciągnięcie mięśnia, może zdarzyć się każdemu. Celem tego wpisu jest przedstawienie Państwu ogólnego zarysu na temat postępowania po urazie. Należy mieć na uwadze, że każda kontuzja jest inna i każde postępowanie powinno być dobierane indywidualnie, a najlepiej skonsultowane z wykwalifikowanym fizjoterapeutą, bądź lekarzem.

Paulina Szałapska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *